Przedruk z Biuletynu Federacji na Rzecz Kobiet i Planowania Rodziny - nr 2/2002
http://www.federa.org.pl , e-mail: federkob@waw.pdi.net
Krzysztof Mróź
Sekretarz PSW
Metody wczesnej aborcji
Weronika Chańska
W ciągu ostatniej dekady coraz częściej słyszy się głosy przemawiające za wykonywaniem zabiegów aborcji we wczesnym okresie rozwoju ciąży. Przeprowadzone analizy wykazują, że wcześniejsza aborcja niesie ze sobą podwójną korzyść: jest bezpieczniejsza niż aborcja w późniejszym okresie ciąży (dokonana po 12 tygodniu) oraz pozwala skutecznie wyeliminować stres odczuwany przez kobietę w związku z przedłużającym się okresem niechcianej ciąży.
Najnowsze publikacje Światowej Organizacji Zdrowia zalecają również odstępowanie od tradycyjnej metody przerywania ciąży, jaką stanowi wyłyżeczkowanie jamy macicy. W przypadku tzw. wczesnej aborcji, tj. zabiegu przerwania ciąży przed upływem 9 tygodni od pierwszego dnia ostatniej miesiączki, znacznie lepsze, niosące mniej powikłań i dolegliwości dla pacjentki, rezultaty uzyskuje się stosując aborcję medyczną bądź tzw. metodę próżniową.
Mianem aborcji medycznej (medical abortion) określa się przerwanie ciąży przy użyciu środków farmakologicznych. Metoda ta polega na podaniu doustnie i/lub dopochwowo substancji o działaniu poronnym. Zabieg przebiega dwuetapowo: najpierw pacjentce podaje się substancję hamującą rozwój ciąży - najczęściej stosuje się Mifepriston (wcześniej znany pod nazwą RU-486) lub Metotreksat; kilkanaście godzin później kobieta otrzymuje środek farmakologiczny (prostoglandynę), którego zadaniem jest wywołanie skurczów macicy, a w ich konsekwencji wydalenie tkanki ciążowej z organizmu.
Aborcja przy użyciu środków farmakologicznych wymaga przynajmniej dwóch wizyt lekarskich. W czasie pierwszej z nich pacjentka poddawana jest badaniu, którego celem jest dokładne określenie wieku ciąży oraz sprawdzenie, czy nie jest to ciąża pozamaciczna. Lekarz przeprowadza również wywiad dotyczący ogólnego stanu zdrowia pacjentki i przebytych chorób. Jeśli kobieta nie cierpi na żadną z dolegliwości, która uniemożliwiałaby w jej przypadku przeprowadzenie aborcji tą metodą, pacjentce podawana jest pierwsza tabletka. Kobieta otrzymuje również drugą tabletkę, którą aplikuje sobie sama kilkanaście godzin później.
Po przyjęciu leku większość kobiet odczuwa skurcze i krwawienie podobne do tych, jakie występują w przypadku wczesnego poronienia lub obfitej miesiączki. Poronienie następuje zazwyczaj w ciągu czterech godzin od przyjęcia drugiej tabletki, zdarza się jednak, że jej działanie następuje dopiero w ciągu 24 godzin i więcej. W niektórych przypadkach konieczna jest jeszcze jedna wizyta lekarska i przyjęcie dodatkowej dawki leku.
W każdym wypadku zaleca się ponowną wizytę w gabinecie lekarskim w ciągu 14 dni od chwili przyjęcia pierwszej tabletki, celem sprawdzenia, czy nastąpiło całkowite poronienie. W przypadku, gdy nie doszło do poronienia lub gdy jest ono częściowe, konieczne jest dokończenie zabiegu przy użyciu metody chirurgicznej (najczęściej jest to metoda próżniowa). Sytuacja taka zdarza się średnio u 5 ze 100 kobiet poddających się zabiegowi przerwania ciąży tą metodą. Tak więc w 95% przypadków metoda farmakologiczna kończy się pełnym sukcesem.
Przerywanie ciąży przy użyciu środków farmakologicznych jest metodą bezpieczną i z powodzeniem stosowaną od 10 lat przez miliony kobiet na świecie. Powikłania są rzadkie. Najczęstszym z nich jest przedłużające się obfite krwawienie - objawy te obserwuje się u 1 na 100 kobiet. Wśród skutków ubocznych podawanych leków wymienia się: nudności, bóle i zawroty głowy, wymioty, biegunkę, podwyższoną temperaturę ciała.
Główną zaletą aborcji przeprowadzanej metodą medyczną, na którą wskazują pacjentki, jest jej "naturalność". Związane to jest z faktem, iż środki farmakologiczne przyjmowane są przez kobietę w domu, co daje jej poczucie sprawowania większej kontroli nad własnym ciałem. Metoda medyczna pozwala również uniknąć poddawania się zabiegowi chirurgicznemu i związanemu z nim znieczuleniu, które część z pacjentek postrzega jako procedurę znacznie bardziej inwazyjną, a przez to budzącą większe obawy.
Wśród wad wymienia
się: dłuższy czas oczekiwania na skutek oraz większą
niepewność co do skuteczności. Pewną uciążliwością może
być również konieczność złożenia dodatkowej wizyty
lekarskiej oraz fakt występowania bardziej obfitego krwawienia.
Metoda próżniowa jest zabiegiem chirurgicznym, polegającym na
odessaniu zawartości jamy macicy. Może być on wykonywany
ręcznie - przy użyciu niewielkiej pompki lub za pomocą
elektrycznego urządzenia odsysającego. Metoda ta może być
stosowana we wczesnym okresie ciąży (do 9. tygodnia), jak
również później (mniej więcej do 18. tygodnia). W krajach
zachodnich niemal wszystkie zabiegi przerywania ciąży między
9. a 14. tygodniem przeprowadzane są tą metodą. Ocenia się,
że zabiegi przerywania ciąży przy użyciu metody próżniowej
kończą się powodzeniem w 99% przypadków.
Metoda próżniowa jest procedurą chirurgiczną, wymaga więc
wcześniejszego przygotowania pacjentki. Najczęściej zachodzi
konieczność uprzedniego rozszerzenia szyjki macicy. Zabieg
przeprowadzany jest najczęściej w znieczuleniu miejscowym
(może być również wykonywany przy znieczuleniu ogólnym).
Zabieg trwa zazwyczaj 5-10 minut. Po jego wykonaniu lekarz
powinien dokonać kontroli odessanego materiału, aby uzyskać
pewność, że ciąża została w całości usunięta. Zaleca
się, by pacjentka pozostała w gabinecie przez pół godziny po
dokonaniu zabiegu, aby upewnić się, czy nie wystąpiły żadne
komplikacje. W przypadku kobiet z ujemnym czynnikiem Rh podaje
się immunoglobulinę anty-Rh.
W ciągu 15 dni po zabiegu występuje niewielkie krwawienie,
ilościowo mniejsze niż krwawienie miesiączkowe i utrzymuje
się nieco podwyższona temperatura ciała (poniżej 37,5(C).
Główną zaletą metody
próżniowej jest jej prostota, krótki czas trwania zabiegu i
związane z tym niskie ryzyko powikłań. Kobiety korzystające z
tej metody chwalą sobie przede wszystkim to, że cały zabieg
wykonywany jest w ciągu kilku, kilkunastu minut. Ważnym
czynnikiem może być również to, iż tak wykonany zabieg nie
wymaga składania przez pacjentkę żadnych dodatkowych wizyt
lekarskich.
Wśród wad pacjentki wymieniają najczęściej inwazyjny
charakter metody i związany z tym brak kontroli nad własnym
ciałem. Część kobiet odczuwa również niepokój związany z
przebiegiem znieczulenia.
Odsetek powikłań przy
stosowaniu tego zabiegu jest bardzo mały - rzędu 2-3% (zależy
w głównej mierze od umiejętności osoby przeprowadzającej
zabieg i dokładności badania poprzedzającego aborcję). Do
możliwych powikłań należą: skaleczenia szyjki macicy,
przebicie ściany macicy, infekcja, powikłania
anestezjologiczne.
Nie istnieją żadne wiarygodne źródła, na podstawie których
można by ocenić stopień rozpowszechnienia omówionych metod
wśród polskich lekarzy przeprowadzających zabiegi przerywania
ciąży. Analiza pojawiających się w prasie ogłoszeń pozwala
przypuszczać, że niektóre prywatne gabinety oferują
wykonywanie aborcji metodą próżniową. Ogłoszenia sugerujące
zastosowanie aborcji medycznej właściwie się nie pojawiają.
Prawdopodobnie wiąże się to z faktem, iż żadnej z substancji
farmakologicznych stosowanych w tej metodzie nie można w Polsce
stosować do przerwania ciąży.
